brexitDeze zomer besloten de Britten met een nipte meerderheid om de Europese Unie te verlaten. Deze onverwachte move heeft in de dagbladpers en de media volop aandacht gekregen. Toch is er aanleiding om Brexit ook in dit blad aan de orde te stellen. Het levert per slot van rekening diverse juridische vragen op. Een goed handvat daartoe biedt een bijzonder nummer van de – om niet downloadbare – German Law Journal. Dit tijdschrift bevat een keur van 24 bijdragen van auteurs uit de wereld van zowel common als civil law. Ik doe een greep. De stemming van de meeste schrijvers wordt verwoord door Neil Walker (Edinburgh) wiens

‘inability to express the meaning of Brexit also has to do with the sheer uncertainty of what will follow. The skies are ominously dark, the short and long term forecasts are deeply unpredictable. The leadership of Leave is divided between those Conservative Brexiteers who, having won, seem to have no appetite to claim the spoils of victory, and the Faragistes in and beyond UKIP whose first – and not entirely irrational – instinct is to worry that others will betray the revolution, and who, therefore, have moved quickly to set themselves up as its self-styled guardians. In neither case, is there a well-planned route ahead, a clear sense of who should lead the expedition, or a strategy for dealing with disgruntled Remain-voters in Scotland and Northern Ireland strongly minded to support the renewal of referendum politics that might well lead to the break-up of Britain’.

Niamh Moloney (Londen) analyseert de gevolgen van Brexit voor de financiële hoofdstad van Europa. Zelfs voor zuiver interne Britse transacties dient vanwege het wegvallen van de werking van Europese verordeningen aan een alternatief te worden gewerkt.
Jo Shaw (Edinburgh) onderzoekt de mogelijkheden die het migratierecht biedt. Zij wijst op de gedachte van de Italiaanse premier Matteo Renzi om Britse studenten die enige jaren aan een Europese universiteit studeren (mede) de Europese nationaliteit te geven. Ook Amerikaanse of in de Verenigde Staten gedomicilieerde juristen zoals Ralf Michaels (Duke) voelen zich geschoffeerd:
‘Philip Jessup would not be pleased. Exactly sixty years after he published his groundbreaking book on Transnational Law, a majority of voters in the United Kingdom decided they wanted none of that. By voting for the UK to leave the European Union, they rejected what may well be called the biggest and most promising project of transnational law.’
Veel auteurs trekken ook conclusies voor Europa. Onder hen is Gareth Davies (VU Amsterdam) die besluit met de woorden ‘If Europe cannot bend, then it will break’. Er is aan Europese kant heel wat nodig:

‘making minor adjustments to the rules governing migrants’ social security and labour law rights would only address part of the problem. It is the rules governing free movement for capital, not just labour, that must be reconsidered. The principle of freedom of establishment, together with the ancillary right to provide services across borders, has been twisted out of shape by a combination of legally dubious judgments and ill-considered legislative initiatives over the last decade. To put this right does not require abandoning the “four freedoms” but it does mean having a serious debate about the emerging federal structure of the Union and the relationship between EU law and the laws of the member states, of the kind that has been taking place in American jurisprudence for over a century’,

aldus Simon Deakin (Cambridge).
De andere auteurs in dit Brexit-nummer zijn Matej Avbelj (Slovenië), Mark Dawson (Hertie), Udo Di Fabio (Bonn), Matthias Goldmann (Frankfurt), Hans Michael Heinig (Göttingen), Florian Hoffmann (Rio de Janeiro), Amanda Lyons-Archambault (Washington & Lee), Catherine M.A. McCauliff (Seton Hall), Russell Miller (Washington & Lee), Christoph Möllers (Berlijn), Jule Mulder (Bristol), Martin Nettesheim (Tübingen), Will Phelan (Dublin), Frank Schorkopf (Göttingen), Alexander Somek (Wenen), Francesca Strumia (Sheffield), Ntina Tzouvala (Durham) en Michael Wilkinson (Londen).

Deze column is eerder verschenen in Ars Aequi september 2016.