Rechters in de Verenigde Staten maken steeds vaker gebruik van het woordenboek bij het oplossen van interpretatieproblemen. Dit stelt Brian Slocum met zorg vast in zijn vorig jaar verschenen boek The Nature of Legal Interpretation.1 Het gebruik van het woordenboek is in de overstelpende hoeveelheid literatuur over juridische interpretatie even vaak object van serieuze studie als van kritiek en spot. Waarom gebruikt de rechter een woordenboek om de betekenis te achterhalen van ‘fastfood’ of ‘vehicle’? De verklaring ligt voor de hand. Woordenboeken leggen de gebruikte betekenissen van woorden vast en de wetgever wordt verondersteld dat taalgebruik te volgen.

Het probleem is alleen dat woordenboeken die betekenissen meestal presenteren zonder taalgebruikscontext en dat die context nu juist heel belangrijk kan zijn voor een aanvaardbare interpretatie van een juridische bepaling. Een acontextuele, letterlijke interpretatie van juridische begrippen leidt vaak tot omstreden of zelfs absurde interpretaties.

Recent kwam dit heel duidelijk naar voren in de hearings bij de voorgenomen benoeming van Neil Gorsuch tot rechter van het Supreme Court. Centraal in die hearings stond zijn dissenting opinion in de zogenoemde Frozen Trucker Case (TransAm Trucking v. Administrative Review Board). In deze zaak ging het om de interpretatie van de regel die het werkgevers verbiedt een werknemer te ontslaan die ‘refuses to operate a vehicle because the employee has a reasonable apprehension of serious injury to the employee or the public’.

Dit zijn de feiten van de casus. Een vrachtwagenchauffeur bevriest bijna in zijn truck, die stilstaat omdat de aanhanger kapot is. Halfbevroren en ten einde raad ontkoppelt hij zijn truck en rijdt weg. Zijn werkgever ontslaat hem omdat hij zijn aanhanger achter heeft gelaten. De meerderheid van de rechters in deze zaak oordeelde dat de werkgever met dat ontslag in strijd met de bovengenoemde bepaling handelde.

Gorsuch was het oneens met dit oordeel. In zijn dissenting opinion betoogt hij met een beroep op het woordenboek dat wegrijden niet onder het bereik van de formulering refuses to operate valt. Wegrijden is immers handelen en niet weigeren te handelen. Een bijzondere interpretatie! In reacties werd deze letterlijke interpretatie gehekeld. Eric Posner reageert met een combinatie van een ad absurdum en een refutation by analogy: ‘Gorsuch’s weird literalism, so obviously in contradiction to the sense of the statute, is hard to fathom. By his logic, a driver who disobeyed an order to drive his truck at an unsafe speed and instead drove it at the speed limit would not be protected by the statute.’2

Jed Shugerman komt met een reactie die vooral bij de taalkundige interpretatie retorisch erg leuk werkt: voor the sake of argument meegaan met de keuze van deze interpretatiewijze om vervolgens aan te tonen dat die interpretatiewijze verkeerd is gebruikt. Het gaat, zo betoogt hij met een knipoog naar H.L.A. Hart, om operate a vehicle en een vehicle is hier de truck en de aanhanger. Dus de chauffeur ‘refused to operate his vehicle—the truck and trailer—and only operated the truck.’ 3 Ja Gorsuch, nu jij weer!

De discussie deed me denken aan de noot van T.M. Schalken bij het arrest ‘Rectaal fouilleren’ (HR 08-11-1988, ECLI:NL: HR:1988: AC0609). Iemand werd op Schiphol verdacht van overtreding van de Opiumwet en werd inwendig onderzocht omdat men dacht dat hij verdovende middelen rectaal had ingebracht. Op grond van artikel 56 Strafvordering en artikel 9 van de Opiumwet is onderzoek ‘aan het lichaam’ toegestaan. De centrale vraag in deze zaak was of onderzoek ‘aan het lichaam’ ook onderzoek ‘in het lichaam’ kan betekenen. Ja, hoor, betoogde de Procureur Generaal bij het Hof. Kijk maar naar het volgende zinnetje: ‘Het koninklijk paar bevindt zich aan boord van het KLM-toestel’. Dat betekent toch echt in het vliegtuig…..

Schalken maakte zich behoorlijk boos over dit ‘sofistische woordenspel’ en hij kwam met het volgende boeiende tegenargument: ‘Het verschil is natuurlijk, dat het koninklijk paar aldaar in een aangename positie verkeert en zijn geestelijke en lichamelijke integriteit in die situatie niet wordt aangetast, terwijl dat niet kan worden gezegd van iemand die tegen zijn wil inwendig wordt onderzocht.’ Je zou de redenering ook eenvoudig kunnen bekritiseren met de strategie die Shugerman gebruikt. Ongeveer zo. Ik begrijp het betoog van de Procureur Generaal niet helemaal. In de zin ‘Het koninklijk paar bevindt zich aan boord van het KLM-toestel’ heeft niet ‘aan’, maar ‘aan boord van’ de betekenis ‘in’. Betoogt de Procureur Generaal nu dat men onderzoek doet ‘aan boord van’ het lichaam?

Vragen en reacties: juridischeargumentatiekliniek@gmail.com 

1 Zie: Brian G. Slocum (ed.), The Nature of Legal Interpretation. What Jurists Can Learn about Legal Interpretation from Linguistics and Philosophy. Chicago: University of Chicago Press 2017. Janet Giltrow, Dieter Stein (eds.), The Pragmatic Turn in Law. Inference and Interpretation in Legal Discourse. Boston/Berlin: De Gruyter Mouton 2017. Beide publicaties worden besproken in het Ars Aequi Katern (Rechtsfilosofie en rechtstheorie) van december.

2 http://ericposner.com/gorsuchs-bizarre-frozen-trucker-opinion

3 https://slate.com/news-and-politics/2017/03/neil-gorsuchs-arrogant-frozen-trucker-opinion-shows-he-wants-to-be-like-scalia.html